Biz onları xatırlayırıq. Bəs uşaqlarımız?

Bizim uşaqlığımızda ailə xatirələri çox vaxt adamların səsində yaşayırdı.

Nənənin eyni sözü hər dəfə eyni intonasiya ilə deməsi. Atanın köhnə bir hadisəni danışanda gülməyə çalışıb yenə də kövrəlməsi. Ananın bir şəklə baxıb "bu gün çox qəribə gün idi" deməsi.

İllər keçəndə anlayırıq ki, xatirə yalnız hadisənin özü deyil. Xatirə həmin hadisənin necə danışılmasıdır.

Amma bu gün uşaqlarımızın gələcəyi üçün çox şeyi saxladığımız halda, bəzən ən canlı hissəni saxlamırıq. Foto qalır. Tarix qalır. Telefonun yaddaşında yüzlərlə şəkil qalır. Amma o anın səsi, səbəbi, içindəki kiçik hekayə yavaş-yavaş unudulur.

Uşaqlar şəkildən çox hekayə istəyir

Bir uşaq ailə albomuna baxanda əvvəlcə "bu kimdir?" deyə soruşur. Sonra daha vacib suallar gəlir:

• Mən burada neçə yaşım var idi?
• Niyə belə gülürdüm?
• Həmin gün nə olmuşdu?
• Bu paltarı kim seçmişdi?
• Sən o vaxt nə hiss edirdin?

Bu sualların cavabı şəkilin içində görünmür. Şəkil qapını açır, amma içəri hekayə aparır.

Uşaqlar öz keçmişlərini böyük tarixlərlə yox, belə xırda detallarla tanıyırlar. Bir oyuncaq, bir ilk addım, bir bağça səhəri, yağışlı bir gəzinti, xəstə olanda yanında oturan ana, ilk dəfə "ata" dediyi an. Bunlar böyüklər üçün gündəlik görünə bilər. Uşaq üçün isə gələcəkdə "mən sevilmişəm" hissinin sübutuna çevrilir.

Yaddaş təkrar danışıldıqca böyüyür

Uşaqlıq yaddaşı qəribədir. Bəzi anları özümüz xatırlayırıq, bəzilərini isə bizə danışdıqları üçün xatırlayırıq.

Məsələn, balaca vaxtı etdiyimiz bir zarafatı bəlkə də özümüz xatırlamırıq. Amma ailə onu illərlə danışırsa, o xatirə bizim şəxsiyyətimizin bir parçasına çevrilir. Biz artıq həmin hadisəni sadəcə eşitmirik, özümüz haqqında bir şey öyrənirik.

"Sən uşaqlıqda çox müşahidəçi idin."

"Sən ilk dəfə dənizi görəndə qorxmadın, əksinə qaçıb suya girdin."

"Sən balaca qardaşını görəndə hamıdan əvvəl onun əlini tutdun."

Belə cümlələr uşağa keçmişini izah edir. Ona özünü başqa gözlə görmək imkanı verir.

Telefon yaddaşı ailə yaddaşı deyil

Telefonlarımız şəkillərlə doludur. Amma bu bolluq bəzən xatirələri daha da görünməz edir.

Minlərlə foto arasında bir anı tapmaq çətinləşir. Tapanda da çox vaxt yadımıza düşmür: bu harada idi, kim çəkmişdi, həmin gün nə baş vermişdi?

Rəqəmsal yaddaş çox şey saxlayır, amma özü hekayə qurmur. Ailə yaddaşı isə seçim istəyir. "Bu an bizim üçün vacibdir" demək istəyir. Ona söz, səs və məna əlavə etmək istəyir.

Bir şəkil seçib ona bir dəqiqəlik səsli xatirə əlavə etmək, gələcək üçün böyük bir işin başlanğıcı ola bilər.

Səs uşağa yaxınlıq hissi verir

Yazı vacibdir, amma səsin başqa gücü var.

Uşaq böyüyəndə anasının, atasının, nənəsinin və ya babasının həmin an haqqında danışığını eşidəndə yalnız məlumat almır. O, səsin içindəki sevgini də eşidir.

Bir valideynin "bu günü heç unutmaram" deməsi gələcəkdə adi cümlə kimi səslənmir. O cümlə uşağa öz uşaqlığının başqası üçün nə qədər dəyərli olduğunu göstərir.

Səsdə tərəddüd də qalır, gülüş də, kövrəklik də. Məhz buna görə səsli xatirə çox vaxt yazılı qeyddən daha canlı olur.

Memona nəyi dəyişir?

Memona uşaqların xatirələrini sadəcə saxlamaq üçün deyil, onları gələcəkdə yenidən yaşatmaq üçün yaradılıb.

Valideyn bir şəkil əlavə edir, həmin an haqqında danışır və ya video yükləyir. Memona bu xatirəni yazıya çevirir, hekayə formasına salmağa kömək edir və seçilmiş ailə üzvləri ilə paylaşmağı asanlaşdırır.

Daha sonra bu xatirələr QR kodlu kitabda bir yerə toplana bilər. Uşaq illər sonra kitabı açanda təkcə şəkilə baxmır. Həmin anın arxasındakı səsi də dinləyə bilir.

Bu, albomdan daha canlı, telefondakı qovluqdan daha mənalı, gündəlikdən daha ailəvidir.

Bu gün bir xatirə ilə başlamaq kifayətdir

Bütün uşaqlığı bir gündə toplamaq lazım deyil. Əslində ən yaxşı başlanğıc çox sadədir.

Bu gün sevdiyiniz bir şəkli seçin və özünüzdən soruşun:

• Bu şəkildə görünməyən nə var?
• Həmin gün uşağım haqqında nə öyrəndim?
• Bu anı ona illər sonra necə danışmaq istəyərdim?
• O böyüyəndə bu xatirəni eşidəndə nə hiss etsin?

Bəzən bir dəqiqəlik səs yazısı illər sonra böyük bir hədiyyəyə çevrilir.

Çünki uşaqlarımız bir gün soruşacaq: "Mən balaca olanda necə idim?"

O gün gələndə əlimizdə sadəcə susan şəkillər yox, danışan xatirələr də olsun.